Brown Hareketi ve Rastgele Yürüyüş
Moleküllerin çarptığı bir polen taneciğini veya bir mürekkep damlası gibi yayılan rastgele yürüyüşçüleri izleyin.
- Pollen grain
- Molecule
- Path of the grain
A heavy grain jiggles as fast molecules bump into it from every side, more from one side than another at any moment. Drag the grain to move it, or switch to random walkers and tap to release a new cloud there; both are events in time that Restart and share links leave out.
Brown Hareketi ve Rastgele Yürüyüş deneyiminiz nasıl?
Brown Hareketi ve Rastgele Yürüyüş Hakkında
- İlk Tanımlayan
- Robert Brown, 1827 (1828'de yayımlandı)
- Açıklayan
- Albert Einstein, 1905
- Yayılım
- Tipik mesafe √zaman oranında büyür
- Başlangıca Dönüş
- 2B ızgarada kesin, 3B'de yaklaşık %34 (Pólya, 1921)
1827 yazında botanikçi Robert Brown, mikroskobu altında bir su damlası içinde polen tanelerinden çıkan küçük parçacıkların hiç durmadan hareket ettiğini izledi. Aynı kıpır kıpır hareketi kaya tozlarında da gördü, yani olay canlılıkla ilgili değildi. Açıklama 1905'te Albert Einstein'dan geldi: Parçacık, görülemeyecek kadar küçük su moleküllerinin darbeleriyle itiliyordu ve herhangi bir anda bir tarafına diğerinden biraz daha fazla molekül çarpıyordu. Bu simülasyon tam olarak bunu gösterir. Ağır bir tanecik, kendisine ve birbirine esnek şekilde çarpan yüzlerce hızlı molekülün ortasında bulunur ve tanecik kırık bir hat çizerek sürüklenir. Sadece Brown'un gördüğünü görmek için molekülleri gizleyin, suyu ısıtın ya da daha büyük ve yavaş bir tanecik seçin.
Einstein, böyle bir parçacığın katettiği ortalama karesel mesafenin zamanın karesiyle değil, doğrudan zamanla orantılı olarak arttığını öngördü. Jean Perrin'in tanecikleri düzenli aralıklarla takip ederek bu yasayı kanıtlayan hassas ölçümleri, atomların gerçekliğini ortaya koydu ve kendisine 1926 Nobel Ödülü'nü kazandırdı. Perrin izleme seçeneği taneciğin rotasını aynı yöntemle çizer. Random walkers (Rastgele yürüyüşçüler) modu bu fikri en yalın haline, Karl Pearson'ın 1905'te adlandırdığı rastgele yürüyüşe indirger: Binlerce yürüyüşçü rastgele adımlar atar, parçacık bulutu bir mürekkep damlası gibi yayılır ve yanal dağılımı genişliği zamanın kareköküyle büyüyen bir Gauss çan eğrisiyle tam uyuşur.
Grafikler ölçülen ortalama karesel yer değiştirmeyi Einstein'ın doğrusal modeliyle, yürüyüşçülerin konumlarını ise Gauss eğrisiyle karşılaştırır; kesikli daire öngörülen yayılım sınırını gösterir. Bir ızgara üzerinde tek bir yürüyüşçü başlangıç noktasına tekrar tekrar geri döner; George Pólya'nın 1921'de iki boyut için kanıtladığı bu durum, üç boyutta sadece yaklaşık üçte bir oranında gerçekleşir. Taneciği sürükleyin, yeni bir bulut bırakmak için dokunun ve verileri CSV olarak indirin ya da video veya GIF kaydedin.
Brown Hareketi ve Rastgele Yürüyüş Nasıl Kullanılır?
- Polen taneciğini izleyin. Play tuşuna basın: Moleküller etrafta uçar ve kırmızıyla çizilen pürüzlü bir yolda sürüklenen büyük kehribar renkli Grain taneciğine çarparak seker.
- Suyu değiştirin. Pollen grain (Polen taneciği) altında Molecules (Molekül sayısı) değerini belirleyin, Temperature (Sıcaklık) artırarak onları hızlandırın veya Grain size (Tanecik boyutu) ölçeğini değiştirin. Sadece taneciği görmek için Show molecules (Molekülleri göster) seçeneğini kapatın.
- Perrin gibi iz sürün. Taneciğin konumunu düzenli aralıklarla işaretlemek ve işaretleri Jean Perrin'in çizdiği gibi düz çizgilerle birleştirmek için Perrin izleme modunu açın.
- Taneciği sürükleyin. Taneciğe basıp başka bir yere sürükleyin; moleküller yeni konumunda da ona çarpmaya devam eder.
- Rastgele yürüyüşçüleri bırakın. Watch ayarını Random walkers (Rastgele yürüyüşçüler) olarak değiştirin. Binlerce parçacık merkezden dışa yayılır; yeni bir bulut bırakmak için ekranda herhangi bir yere dokunun. Izgara yürüyüşü için Grid steps, tek bir rotayı takip etmek için Trace one walker seçeneğini kullanın.
- Grafikleri okuyun. Sideways spread (Yanal yayılım) yürüyüşçüleri Gauss eğrisiyle, Mean squared displacement (Ortalama karesel yer değiştirme) ise Einstein'ın doğrusuyla karşılaştırır. Tanecik için ise grafik kendi rotası boyunca yer değiştirmeyi zaman gecikmesine karşı gösterir.
- Dışa aktarın. Görüntüyü PNG, video veya GIF olarak kaydedin ya da taneciğin yer değiştirmesini veya yürüyüşçülerin konumlarını CSV dosyası olarak indirin.
Sıkça sorulan sorular
Brown hareketi nedir?
Bir sıvı veya gaz içinde asılı duran küçük bir parçacığın rastgele, titrek hareketidir; ilk olarak 1827'de Robert Brown tarafından tanımlanmıştır. Parçacığın çevresindeki moleküller tarafından durmaksızın bombardımana tutulması ve bu darbelerin hiçbir zaman tam olarak dengelenmemesi nedeniyle meydana gelir: Herhangi bir anda bir taraftan biraz daha fazla darbe gelir, bu yüzden parçacık o yöne, ardından başka bir yöne itilir.
Tanecik neden moleküllerden çok daha az hareket eder?
Çok daha ağırdır, bu yüzden her molekül darbesi onun hızını yalnızca çok az değiştirebilir. Dengede her parçacık aynı ortalama hareket enerjisine sahiptir, dolayısıyla hız kütlenin kareköküyle ters orantılıdır: Molekülden 100 kat daha ağır bir tanecik yaklaşık 10 kat daha yavaş hareket eder. Daha az hareket ettiğini görmek için daha büyük bir tanecik deneyin.
Einstein neyi öngördü?
Brown parçacığının ortalama karesel yer değiştirmesinin zamanla doğru orantılı olarak arttığını öngördü: Her yönde ⟨x²⟩ = 2Dt (burada difüzyon katsayısı D sıcaklığa, sıvının viskozitesine ve parçacığın boyutuna bağlıdır). Zamanı iki katına çıkarmak ortalama karesel mesafeyi ikiye katlar ancak tipik mesafeyi sadece √2 ile çarpar. Jean Perrin bu tahmini doğrulamış ve Avogadro sayısını ölçmek için kullanmıştır.
Rastgele yürüyüş nedir?
Her biri bir öncekinden bağımsız rastgele adımlardan oluşan bir yoldur. Karl Pearson bu kavramı 1905'te Nature'a yazdığı bir mektupta adlandırmıştır. Adım uzunluğu s olan t adımdan sonra, yürüyüşçünün başlangıçtan olan ortalama karesel mesafesi s² × t olur ve çok sayıda yürüyüşçüyle bulutun yanal konumları çan biçimli bir Gauss eğrisi izler; bu difüzyonla aynı matematiktir.
Rastgele bir yürüyüşçü her zaman başladığı noktaya geri döner mi?
Bir veya iki boyutlu bir ızgarada evet: George Pólya 1921'de yeterli zaman verildiğinde kesinlikle geri döneceğini kanıtlamıştır. Üç boyutta ise hareket alanı çok daha geniş olduğundan yalnızca yaklaşık %34 olasılıkla geri döner. Drunkard (Sarhoş yürüyüşü) ön ayarını deneyin ve geri dönüş sayacını izleyin.
Mürekkep suda bu şekilde mi yayılır?
Evet. Her bir mürekkep parçacığı kendi Brown hareketini gerçekleştirir ve hep birlikte genişliği zamanın karekökü oranında büyüyen bir bulut olarak dağılırlar. Difüzyonun bir milimetrelik mesafede çok hızlı, bir metrede ise son derece yavaş olmasının nedeni budur. Ink drop (Mürekkep damlası) ön ayarı, grafik yayılımı takip ederken bulutun genişlemesini gösterir.
Kaynaklar
- Brown, R. (1828). A brief account of microscopical observations made in the months of June, July and August, 1827, on the particles contained in the pollen of plants; and on the general existence of active molecules in organic and inorganic bodies. The Philosophical Magazine 4(21), 161–173.
- Einstein, A. (1905). Über die von der molekularkinetischen Theorie der Wärme geforderte Bewegung von in ruhenden Flüssigkeiten suspendierten Teilchen. Annalen der Physik 322(8), 549–560.
- Pearson, K. (1905). The problem of the random walk. Nature 72, 294.
- Perrin, J. (1910). Brownian Movement and Molecular Reality (F. Soddy, trans.). London: Taylor and Francis.
- Pólya, G. (1921). Über eine Aufgabe der Wahrscheinlichkeitsrechnung betreffend die Irrfahrt im Straßennetz. Mathematische Annalen 84, 149–160.





