Harmonograph

Đường cong Lissajous từ con lắc giảm chấn cuộn xoáy thành họa tiết tinh xảo.

100%

Drag across the drawing to retune it: sideways shifts the phase, up and down the detune. Two damped pendulums trace a slowly decaying Lissajous mesh.

Pendulums
3
2
0.02
0.012
29°
Colors

Trải nghiệm của bạn với Harmonograph thế nào?

Giới thiệu về Harmonograph

Cỗ máy
Thiết bị vẽ bằng con lắc thời Victoria; máy của Hugh Blackburn ra đời khoảng 1844
Đường cong
Đường cong Lissajous giảm chấn
Mẫu có sẵn
3:2 rosette, Octave 2:1, Fourth 4:3, Unison spiral
Điều khiển
Frequency X và Y từ 1 đến 8, Detune, Damping, Phase
Xuất tệp
Ảnh PNG độ phân giải cao

Harmonograph là cỗ máy vẽ thời Victoria chuyển hóa dao động của các con lắc thành tác phẩm hội họa. Các con lắc dao động vuông góc với nhau điều khiển ngòi bút và mặt bàn vẽ; khi chúng đung đưa và mất dần năng lượng, ngòi bút vạch ra những hình xoắn ốc uốn lượn cuộn dần vào tâm. Nhà toán học người Scotland Hugh Blackburn đã chế tạo phiên bản đầu tiên vào khoảng năm 1844, và harmonograph nhanh chóng trở thành trò giải trí khoa học thịnh hành trong các phòng khách quý tộc suốt nhiều thập kỷ sau đó.

Mỗi con lắc chuyển động theo một sóng sin giảm chấn – tức biên độ dao động thu nhỏ dần sau mỗi nhịp đung đưa – và khi kết hợp lại, chúng vạch nên hình Lissajous thu nhỏ từ từ. Tỷ lệ tần số càng đơn giản thì hình vẽ càng rõ ràng, đẹp mắt, chính vì vậy harmonograph từng được dùng để minh họa các quãng âm nhạc: tỷ lệ 2:1 là một quãng tám, 3:2 là quãng năm đúng và 4:3 là quãng bốn đúng. Một độ lệch nhỏ (detune) sẽ làm hình vẽ xoay chậm dần trong khi vẽ, dệt nên một mạng lưới dày đặc, huyền ảo.

Công cụ harmonograph này mô phỏng hai con lắc dao động có giảm chấn. Hãy chọn một mẫu có sẵn — 3:2 rosette, Octave 2:1, Fourth 4:3 hoặc Unison spiral — hoặc tự đặt Frequency X và Frequency Y từ 1 đến 8 cùng các thông số Detune, Damping và Phase. Kéo chuột qua hình vẽ để tinh chỉnh trực tiếp: kéo ngang đổi pha, kéo dọc đổi độ lệch tần số. Hòa quyện đường nét với hai tông màu chuyển sắc và xuất ảnh PNG chất lượng cao.

Cách sử dụng Harmonograph

  1. Chọn một tỷ lệ. Bắt đầu nhanh từ 3:2 rosette, Octave 2:1, Fourth 4:3 hoặc Unison spiral.
  2. Cài đặt con lắc. Frequency X và Frequency Y thiết lập tốc độ của từng con lắc. Các tỷ lệ số nguyên sẽ tạo ra những hình khép kín, đối xứng.
  3. Dệt mạng lưới họa tiết. Thêm một chút Detune để hình xoay chầm chậm khi đang vẽ, và tăng Damping để nét vẽ cuộn xoắn ốc vào tâm nhanh hơn.
  4. Kéo chuột để tinh chỉnh. Kéo chuột trực tiếp trên khung tranh: kéo sang ngang để đổi Phase (pha), kéo lên xuống để đổi Detune (độ lệch).
  5. Phối màu và xuất ảnh. Chọn hai màu chuyển sắc cho đường vẽ cùng màu nền, sau đó tải về ảnh PNG.

Câu hỏi thường gặp

Harmonograph hoạt động như thế nào?

Các con lắc dao động vuông góc với nhau di chuyển ngòi bút tương đối so với mặt giấy, nhờ đó hình vẽ là sự kết hợp của hai dao động. Ma sát làm mỗi nhịp lắc nhỏ hơn nhịp trước, khiến hình vẽ xoắn ốc từ từ vào tâm.

Tại sao các tỷ lệ đơn giản lại tạo hình đẹp nhất?

Khi tần số có tỷ lệ đơn giản như 3:2, hai chuyển động sẽ đồng điệu trở lại sau một vài chu kỳ và đường cong gần như khép kín, tạo thành bông hoa rosetta sắc sảo. Các tỷ lệ lệch hoặc số vô tỉ không bao giờ lặp lại hoàn toàn, tạo nên một mạng lưới đan khít bao phủ không gian.

Harmonograph liên quan gì đến âm nhạc?

Các quãng âm thanh trong âm nhạc chính là tỷ lệ tần số: quãng tám là 2:1, quãng năm đúng là 3:2 và quãng bốn đúng là 4:3. Các học giả thời Victoria đã dùng harmonograph để trực quan hóa những hợp âm hài hòa này, và các mẫu preset tại đây cũng được đặt tên theo chúng.

Hình Lissajous là gì?

Đó là đường cong tạo bởi sự kết hợp của hai dao động vuông góc, được nhà vật lý người Pháp Jules Antoine Lissajous nghiên cứu vào năm 1857. Máy harmonograph vẽ nên các hình Lissajous có kích thước thu nhỏ dần khi con lắc tiêu hao năng lượng.

Tài liệu tham khảo

  1. Ashton, A. (2003). Harmonograph: A Visual Guide to the Mathematics of Music. New York: Walker & Company.