Lát mặt phẳng Penrose
Mẫu lát phi tuần hoàn bằng hình cánh diều và phi tiêu.
Tap or drag across tiles to split them one level deeper: Penrose's substitution rule, applied wherever you like. The tiling never exactly repeats.
Trải nghiệm của bạn với Lát mặt phẳng Penrose thế nào?
Giới thiệu về Lát mặt phẳng Penrose
- Phát minh
- Roger Penrose, 1974 (dạng kite và dart)
- Phổ biến
- Martin Gardner, Scientific American, tháng 1/1977
- Viên gạch
- Kite (72°, 72°, 72°, 144°) và dart (36°, 72°, 36°, 216°)
- Phân chia
- 2 đến 7 cấp độ, hỗ trợ nhấp để chia nhỏ
- Xuất file
- SVG hoặc PNG
Lát mặt phẳng Penrose bao phủ toàn bộ mặt phẳng chỉ bằng hai hình dạng nhưng không bao giờ lặp lại tuần hoàn: không phép tịnh tiến nào có thể làm khớp mẫu hình lên chính nó. Roger Penrose tìm ra biến thể cánh diều và phi tiêu (kite-and-dart) vào năm 1974, và nó trở nên nổi tiếng sau bài viết của Martin Gardner trên tạp chí Scientific American tháng 1 năm 1977. Cục bộ, các viên gạch giữ tính đối xứng bậc năm với các ngôi sao và hình thập giác tái hiện liên tục, dù toàn bộ cấu trúc không hề có chu kỳ lặp.
Mẫu lát Penrose có thể phát triển nhờ phép thế: mỗi viên kite và dart được chia nhỏ thành các kite và dart nhỏ hơn theo quy tắc cố định, và lặp lại thao tác này sẽ lấp đầy mặt phẳng với những viên gạch ngày càng mịn. Càng đi sâu, tỷ lệ giữa số kite và dart càng tiến gần đến tỷ lệ vàng, khoảng 1.618. Năm 1982, Dan Shechtman phát hiện ra chuẩn tinh thể (quasicrystal) — vật liệu thực tế có cấu trúc nguyên tử trật tự nhưng không tuần hoàn y như vậy — và ông đã nhận giải Nobel Hóa học năm 2011.
Công cụ này phân chia mảnh mẫu khởi đầu từ 2 đến 7 lần. Nhấp hoặc kéo chuột qua các viên gạch để chia riêng những viên đó sâu thêm một bậc, giúp phối hợp giữa vùng thô và mịn, sau đó phối màu cho Kite và Dart, chỉnh màu cùng độ dày đường viền rồi xuất file SVG hoặc PNG.
Cách sử dụng Lát mặt phẳng Penrose
- Đặt độ sâu. Subdivision đặt số lần chia nhỏ các mảnh gốc, từ 2 đến 7. Giá trị càng cao tạo ra các viên gạch càng nhỏ và dày đặc.
- Chia thủ công. Nhấp chuột hoặc kéo qua các viên gạch để phân chia riêng những viên đó thêm một cấp.
- Đổi màu gạch. Chọn màu cho Kite, Dart và Line color, hoặc chọn một bảng màu có sẵn. Đặt Line width bằng 0 nếu muốn bỏ đường viền.
- Xuất file. Tải file SVG dùng cho in ấn, cắt laser hoặc gia công gạch ốp lát, hoặc xuất ảnh PNG.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao lát mặt phẳng Penrose không bao giờ lặp lại?
Không tồn tại phép tịnh tiến nào có thể ánh xạ toàn bộ mẫu lên chính nó, dù từng mảng hữu hạn luôn tái hiện vô số lần. Bộ hình cánh diều và phi tiêu của Penrose cùng quy tắc ghép nối là một trong những hệ hai viên gạch đầu tiên chỉ có thể lát mặt phẳng theo dạng phi tuần hoàn này.
Kite và dart khác nhau như thế nào?
Cả hai đều là tứ giác tạo từ các góc của ngũ giác đều. Kite là tứ giác lồi với các góc 72°, 72°, 72° và 144°; dart là tứ giác lõm với các góc 36°, 72°, 36° và 216°. Các cạnh của chúng có hai kích thước với tỷ lệ đúng bằng tỷ lệ vàng.
Tỷ lệ vàng có vai trò gì trong cấu trúc này?
Toàn bộ phép lát co giãn theo tỷ lệ vàng φ ≈ 1.618: mỗi bước thế thu nhỏ viên gạch theo hệ số φ, và một vùng lát lớn luôn có số kite nhiều gấp khoảng φ lần số dart.
Mẫu lát Penrose có xuất hiện trong tự nhiên không?
Không tồn tại dạng gạch lát vật lý, nhưng kiểu trật tự này có thật. Chuẩn tinh thể (quasicrystal) do Dan Shechtman phát hiện năm 1982 là các hợp kim có cấu trúc nguyên tử đối xứng bậc năm không lặp tuần hoàn, giống như lát Penrose ba chiều. Shechtman đã nhận giải Nobel Hóa học 2011 nhờ khám phá này.
Hướng dẫn
Tài liệu tham khảo
- Gardner, M. (1977). Mathematical Games: Extraordinary nonperiodic tiling that enriches the theory of tiles. Scientific American 236(1).
- Grünbaum, B., & Shephard, G. C. (1987). Tilings and Patterns. New York: W. H. Freeman.




