Radyoaktif Bozunma
Atomların tek tek bozunmasını, numunenin her yarı ömürde yarıya inişini ve Poisson dağılımına uyan Geiger seslerini izleyin.
To count decays at a steady rate and compare them with the Poisson distribution, pick Geiger counting or set Each step to 1/24,000 of a half-life.
Every atom has the same small chance of decaying in each moment, however long it has waited, so the sample shrinks by half every half-life. Tap to add 60 fresh atoms there, an event in time that Restart and share links leave out, and turn on Geiger clicks to hear the decays.
Radyoaktif Bozunma deneyiminiz nasıl?
Radyoaktif Bozunma Hakkında
- Bozunma yasası
- N(t) = N₀ × (1/2)^(t / T½)
- Tanımlayanlar
- Rutherford ve Soddy, 1902
- Sayım istatistiği
- Poisson: varyans ortalamaya eşittir (1910)
- Karbon-14 yarı ömrü
- 5.730 yıl
Radyoaktif Bozunma, kararsız atomların teker teker başka elementlere dönüşümünü gösterir. Her atom, ne kadar süredir beklemiş olursa olsun her an tamamen aynı küçük bozunma olasılığına sahiptir; dolayısıyla belirli bir atomun ne zaman bozunacağını kimse bilemez, ancak örnek bir bütün olarak öngörülebilir bir oranda küçülür: Bir yarı ömür sonra yarısı, iki yarı ömür sonra dörtte üçü, üç yarı ömür sonra sekizde yedisi yok olur. Ernest Rutherford ve Frederick Soddy, radyoaktivitenin bir elementin diğerine dönüşmesi olduğunu gösterdikleri 1902 yılında bu yasayı tanımladılar. Atomların bozundukça renk değiştirmesini izleyin, kalan sayıyı olasılığın öngördüğü üstel eğriyle karşılaştırın ve yeni atomlar eklemek için dokunun.
Bozunmalar rastgele ve bağımsız olduğundan, eşit zaman aralıklarında sayılan miktar özel bir biçimde değişir: varyansı ortalamasına eşit olan bir Poisson dağılımını izler. 1910'da Rutherford ve Hans Geiger, radyoaktif bir kaynaktan gelen alfa parçacıklarını birkaç saniye uzunluğundaki binlerce eşit aralıkta saydı ve Harry Bateman bu sayımların, Ladislaus Bortkiewicz'in Prusya ordusunda at tepmesi sonucu ölümler gibi nadir olaylar için bulduğu Poisson yasasına uyduğunu gösterdi. Geiger counting (Geiger sayımı) ön ayarı, bu deneyi büyük ve yavaş bozunan bir numuneyle tekrarlar ve histogram Poisson eğrisine göre dolar.
Karbon-14 (yarı ömrü 5.730 yıl), iyot-131 (8,02 gün), kobalt-60 (5,27 yıl) veya genel bir izotop seçin ve bir bozunma zincirini deneyin: bizmut-210, polonyum-210'a bozunur; o da kararlı kurşun-206'ya dönüşür ve yavru atomlar Bateman denklemlerinin öngördüğü gibi birikip kaybolur. Coin-flip decay (yazı-tura bozunması), madeni paraları atıp turaları ayırma sınıf deneyini bir simülasyona dönüştürür; Small sample (küçük numune) ise eğrinin yalnızca 50 atomla ne kadar dalgalı hale geldiğini gösterir. Bozunmaları duymak için Geiger clicks (Geiger tıklamaları) özelliğini açın ve aralık sayımlarını CSV olarak dışa aktarın.
Radyoaktif Bozunma Nasıl Kullanılır?
- Play düğmesine basın. Yeşil Atoms teker teker bozunur ve griye (zincirde ise turuncuya) döner. Sayaç, geçen süreyi ve kalan atomların oranını beklenen orana (expected) karşı gösterir.
- Bir izotop seçin. Carbon-14, Iodine-131, Cobalt-60, Bismuth-210 chain veya Any isotope seçeneğini belirleyin ve Atoms sayısını ayarlayın. Zaman (Time), ilgili izotopun kendi birimlerinde gösterilir.
- Grafikleri okuyun. Atoms grafiği kalan sayıyı beklenen eğriyle karşılaştırır. Decays per interval, eşit zaman dilimlerinde kaç atomun bozunduğunu sayar ve sonuçları bir Poisson dağılımıyla karşılaştırır.
- Bir zincir deneyin. Any isotope seçiliyken Decay chain seçeneğini açın ve Daughter half-life değerini ana çekirdeğin katı olarak ayarlayın ya da Bismuth-210 chain seçeneğini belirleyin.
- Zamanı değiştirin. Each step, bir adımın ne kadarlık bir süreyi kapsadığını belirler: pürüzsüz eğriler için yarı ömrün 240'ta biri, kararlı Geiger sayımları için 24.000'de biri veya yazı-tura turları için a whole half-life (tam bir yarı ömür). Steps per second ise ilerleme hızını ayarlar.
- Atom ekleyin ve dinleyin. 60 yeni atomluk bir küme eklemek için numuneye (Sample) dokunun ve her bozunmayı işitmek için Geiger clicks özelliğini açın.
- Dışa aktarın. Bir PNG, video veya GIF kaydedin ya da Poisson beklentileriyle birlikte aralık sayımlarını (Intervals) bir CSV dosyası olarak dışa aktarın.
Sıkça sorulan sorular
Yarı ömür nedir?
Bir numunedeki atomların yarısının bozunması için geçen süredir. Geride ne kadar kaldığına bakılmaksızın bu süre aynıdır: bir yarı ömür sonra yarısı, iki yarı ömür sonra çeyreği, üç yarı ömür sonra sekizde biri kalır. Karbon-14'ün yarı ömrü 5.730 yıl, iyot-131'in yaklaşık 8 gündür; bazı izotoplar ise milyarlarca yıl veya bir saniyeden daha kısa süre varlığını korur.
Bir atomun ne zaman bozunacağı tahmin edilebilir mi?
Hayır. Bozunma rastgeledir: yaşı ne olursa olsun her atomun bir sonraki anda bozunma şansı aynıdır; dolayısıyla uzun süredir varlığını koruyan bir atom, henüz yeni oluşmuş bir atoma kıyasla bozunmaya daha yakın değildir. Yalnızca çok sayıda atomun bir aradaki davranışı tahmin edilebilir; bu nedenle eğri büyük bir numunede pürüzsüz, küçük bir numunede ise dalgalıdır.
Kalan sayı neden üstel bir eğri izler?
Çünkü her an, mevcut atomların aynı sabit oranı bozunur. Birim zamanda sabit bir yüzdeyle azalan bir nicelik üstel olarak bozunur: T½ yarı ömür olmak üzere N(t) = N₀ × (1/2)^(t / T½).
Poisson dağılımı nedir?
Sabit bir ortalama hızla oluştuklarında, belirli bir aralıkta kaç tane nadir ve bağımsız olayın meydana geldiğini açıklar. Ortalaması varyansına eşittir. Rutherford, Geiger ve Bateman 1910'da alfa parçacığı sayımlarının buna uyduğunu göstermiştir; Bortkiewicz ise aynı deseni 1898'de nadir kazalar için keşfetmişti.
Bir bozunma zincirinde ne olur?
Ana çekirdek, kendisi de radyoaktif olan bir yavru çekirdeğe bozunur. Yavru çekirdek, ana çekirdek bozundukça birikir, bir zirveye ulaşır ve ardından kendi bozunmaları baskın geldikçe azalır. Harry Bateman 1910'da zincirler için genel denklemleri geliştirmiştir; Atoms grafiği beklenen ana ve yavru eğrilerini simüle edilenlerin yanında çizer.
Karbon tarihleme bu ilkeden nasıl yararlanır?
Canlılar karbon almaya devam eder, bu yüzden havadaki karbon-14 ile aynı küçük orana sahip olurlar. Ölümden sonra karbon-14, 5.730 yıllık yarı ömrüyle bozunur ve yenilenmez; geriye kalan oran organizmanın ne kadar süre önce öldüğünü bildirir: orijinal oranın dörtte biri, yaklaşık iki yarı ömür, yani kabaca 11.500 yıl anlamına gelir.
Kaynaklar
- Rutherford, E., & Soddy, F. (1902). The cause and nature of radioactivity. Part I. Philosophical Magazine 4(21), 370–396.
- Rutherford, E., Geiger, H., & Bateman, H. (1910). The probability variations in the distribution of α particles. Philosophical Magazine 20(118), 698–707.
- Bateman, H. (1910). The solution of a system of differential equations occurring in the theory of radioactive transformations. Proceedings of the Cambridge Philosophical Society 15, 423–427.
- Bortkiewicz, L. von (1898). Das Gesetz der kleinen Zahlen. Leipzig: B. G. Teubner.





