Mô phỏng tung đồng xu

Tung tối đa 100 đồng xu với vật lý rơi chân thực và quan sát số mặt ngửa tạo nên phân phối nhị thức qua từng lượt.

100%

Each coin gets a random toss speed and spin, and the face it lands on comes out of the physics of its flight. Tap a coin to flip it alone or the table to flip them all, and watch heads per round fill out the binomial curve.

Setup
Mode
10
Model
Starting face
0°
View
Randomness check

Trải nghiệm của bạn với Mô phỏng tung đồng xu thế nào?

Giới thiệu về Mô phỏng tung đồng xu

Mô hình chuyển động
Keller (1986), kết hợp tiến động theo Diaconis, Holmes và Montgomery (2007)
Xác suất ra cùng mặt
Dự đoán khoảng 51%; thực nghiệm 350.757 lần ghi nhận 50,8%
Mặt ngửa trong 10 lần tung
5 lần ngửa xuất hiện trong khoảng 24,6% số lượt
Chuỗi ngửa dài nhất
Khoảng log₂ n − 2/3 trong n lần tung công bằng

Mô phỏng tung đồng xu mô phỏng chuyển động của đồng xu theo đúng các định luật vật lý. Dựa theo mô hình năm 1986 của Joseph Keller, mỗi đồng xu rời tay với vận tốc hướng lên và tốc độ xoáy ngẫu nhiên, lộn khoảng hai mươi vòng trên không rồi rơi xuống theo mặt ngửa lên tại thời điểm chạm mặt phẳng. Không có thuật toán nào tự ý chọn sấp hay ngửa; kết quả hoàn toàn do quỹ đạo bay quyết định. Dù tung một hay một trăm đồng xu cùng lúc: biểu đồ số mặt ngửa mỗi lượt sẽ làm đầy phân phối nhị thức, và tỷ lệ mặt ngửa tích lũy dần tiệm cận đường nét đứt biểu diễn luật số lớn do Jacob Bernoulli chứng minh trong Ars Conjectandi năm 1713.

Đồng xu thực tế luôn có một độ lệch nhỏ. Năm 2007, Persi Diaconis, Susan Holmes và Richard Montgomery đã chứng minh rằng đồng xu khi tung còn có hiện tượng đảo trục (tiến động) trừ khi trục quay nằm hoàn toàn trên mặt phẳng đồng xu; một đồng xu bị đảo sẽ rơi lại đúng mặt xuất phát điểm trong khoảng 51% số lần. Đến năm 2023, František Bartoš cùng các cộng sự đã kiểm nghiệm dự đoán này qua 350.757 lần tung thực tế và ghi nhận tỷ lệ 50,8%. Đặt Mặt bắt đầu (Starting face) thành Mặt ngửa (Heads up) và tăng Wobble để tận mắt thấy độ lệch này; nếu bắt đầu ngẫu nhiên, độ lệch sẽ tự triệt tiêu như thực nghiệm đã chỉ ra. Chế độ Đồng xu lệch (Biased coin) sẽ bỏ qua vật lý và cho ra mặt ngửa theo bất kỳ xác suất nào bạn thiết lập.

Các chuỗi ngẫu nhiên trong thực tế thường có các đoạn lặp dài hơn trực giác thông thường. Trong n lần tung, chuỗi mặt ngửa liên tiếp dài nhất thường xấp xỉ log₂ n như Mark Schilling giải thích, vì vậy 200 lần tung thường xuất hiện một chuỗi khoảng bảy lần ngửa liên tiếp. Bảng số liệu sẽ so sánh chuỗi dài nhất của bạn với dự đoán này, còn hộp Kiểm tra tính ngẫu nhiên (Randomness check) sẽ phân tích chuỗi do bạn tự gõ ra. Bạn có thể xuất kết quả số mặt ngửa mỗi lượt hoặc 10.000 lần tung gần nhất thành tệp CSV, hoặc ghi lại video hay ảnh GIF của lượt tung.

Cách sử dụng Mô phỏng tung đồng xu

  1. Nhấn Play. Mọi đồng xu trên bàn được tung lên cùng lúc; mỗi đồng xu tiếp đất theo vận tốc và độ xoáy ban đầu, sau đó hệ thống đếm số mặt ngửa của lượt.
  2. Quan sát biểu đồ. Mục Mặt ngửa mỗi lượt (Heads per round) lấp đầy phân phối nhị thức vẽ đè trên các cột, còn Tỷ lệ ngửa (Share of heads) cho thấy tỷ lệ thực tế tiệm cận giá trị kỳ vọng.
  3. Tùy chỉnh thí nghiệm. Đặt Coins per round từ 1 đến 100 và Rounds từ một lượt mỗi hai giây đến 1,000 a second; các thiết lập tốc độ cao hơn sẽ bỏ qua hiệu ứng chuyển động rơi.
  4. Tìm độ lệch cùng mặt. Ở chế độ Physics, đặt Starting face thành Heads up và Wobble khoảng 10°: đồng xu sẽ ra mặt ngửa khoảng 51% số lần. Chuyển sang Biased coin để chỉnh Chance of heads tùy ý.
  5. Tung thủ công. Chạm vào một đồng xu để tung riêng lẻ, hoặc chạm vào mặt bàn để gieo tất cả các xu ngay lập tức.
  6. Kiểm tra tính ngẫu nhiên. Nhập một chuỗi ký tự H và T do bạn tự nghĩ vào ô chuỗi tự tạo để xem mức độ đổi mặt và độ dài chuỗi có giống đồng xu thực tế hay không.
  7. Xuất dữ liệu. Lưu ảnh PNG, video hoặc GIF, hoặc tải về số mặt ngửa mỗi lượt hay các lượt tung mới nhất dưới dạng tệp CSV.

Câu hỏi thường gặp

Tung đồng xu có thực sự là 50/50?

Rất gần với mức đó nếu mặt bắt đầu là ngẫu nhiên. Đồng xu bay lộn nhiều vòng đến mức những chênh lệch cực nhỏ về lực và độ xoáy sẽ quyết định kết quả, vì thế nó hoạt động tốt như một phép chọn ngẫu nhiên. Khi đo lường chính xác hơn, đồng xu bị đảo trục khi bay sẽ rơi vào mặt ban đầu thường xuyên hơn một chút, khoảng 51% theo mô hình của Diaconis, Holmes, Montgomery và 50,8% trong 350.757 lần tung thực nghiệm của nhóm Bartoš.

Yếu tố nào quyết định mặt tiếp đất của đồng xu?

Thời gian bay và tốc độ xoáy. Trong mô hình của Keller, đồng xu tung lên với vận tốc u sẽ bay trong khoảng thời gian 2u/g và quay một góc bằng tốc độ xoáy nhân với thời gian đó; nó tiếp đất cùng mặt ban đầu nếu quay được số nguyên lần vòng, chênh lệch trong khoảng một phần tư vòng. Vì một lần tung thông thường quay khoảng 20 vòng, kết quả cực kỳ nhạy cảm với lực tung ban đầu.

Phân phối nhị thức là gì?

Nó biểu thị xác suất xuất hiện k lần ngửa trong n lần tung độc lập: C(n, k) p^k (1 − p)^(n − k), với p là xác suất ra mặt ngửa. Với 10 đồng xu công bằng, xác suất được 5 mặt ngửa là khoảng 24,6% và 10 mặt ngửa chỉ xuất hiện khoảng một lần trong 1.024 lượt. Biểu đồ Heads per round vẽ đường cong lý thuyết này đè lên các lượt đếm thực tế.

Luật số lớn là gì?

Khi số lần tung tăng lên, tỷ lệ mặt ngửa thực tế sẽ ngày càng tiến gần đến xác suất lý thuyết. Điều này không có nghĩa là số lần sấp và ngửa bằng nhau tuyệt đối: độ lệch tuyệt đối giữa chúng có xu hướng tăng theo căn bậc hai của số lần tung, dù tỷ lệ phần trăm vẫn hội tụ ổn định. Jacob Bernoulli đã chứng minh định lý đầu tiên về quy luật này vào năm 1713.

Chuỗi ngửa liên tiếp thường dài bao nhiêu?

Dài hơn phần lớn mọi người suy đoán. Mark Schilling đã chỉ ra rằng chuỗi mặt ngửa dài nhất trong n lần tung công bằng thường xấp xỉ log₂ n trừ đi khoảng 2/3: khoảng 6 lần trong 100 lần tung và khoảng 9 lần trong 1.000 lần tung. Người tự bịa ra chuỗi ngẫu nhiên thường tránh các chuỗi dài và đổi mặt quá thường xuyên, nhờ đó tính năng Randomness check có thể nhận biết được.

Tôi có thể dùng công cụ này để đưa ra quyết định không?

Có. Đặt Coins per round thành 1 và nhấn vào đồng xu. Thí nghiệm sử dụng bộ tạo số ngẫu nhiên có hạt giống, nên cùng một hạt giống và thông số sẽ lặp lại cùng kết quả; hãy nhấn Randomize để lấy hạt giống mới.

Tài liệu tham khảo

  1. Keller, J. B. (1986). The probability of heads. The American Mathematical Monthly 93(3), 191–197.
  2. Diaconis, P., Holmes, S., & Montgomery, R. (2007). Dynamical bias in the coin toss. SIAM Review 49(2), 211–235.
  3. Bartoš, F., Sarafoglou, A., Godmann, H. R., et al. (2023). Fair coins tend to land on the same side they started: Evidence from 350,757 flips. arXiv:2310.04153.
  4. Bernoulli, J. (1713). Ars Conjectandi. Basel: Thurneysen.
  5. Schilling, M. F. (1990). The longest run of heads. The College Mathematics Journal 21(3), 196–207.