Sơ tán đám đông

Mô phỏng đám đông rời khỏi phòng bằng mô hình lực xã hội Helbing, bao gồm hiệu ứng nhanh hơn là chậm hơn.

  • Wall
  • Exit
Pressure04,000 N
100%

Each person heads for an exit while keeping distance from others and from walls; raise Panic and the doorway jams (the faster-is-slower effect). Drag with Wall, Exit or Erase to change the room, or click with Pillar to place one; the route map updates when you release, and Rerun keeps the room. People adds six people where you click, an event in time that Rerun and share links leave out.

Setup
200
Pointer

Trải nghiệm của bạn với Sơ tán đám đông thế nào?

Giới thiệu về Sơ tán đám đông

Sơ tán đám đông mô phỏng dòng người rời phòng theo mô hình lực xã hội của Dirk Helbing và các cộng sự. Mỗi người là một đĩa tròn nhỏ hướng về lối thoát gần nhất theo bản đồ lộ trình vòng qua các bức tường và vật cản, trong khi các 'lực xã hội' vô hình duy trì khoảng cách thoải mái với người khác và với tường. Khi đám đông chen chúc, cơ thể sẽ ép sát vào nhau: mô hình bổ sung lực đẩy vật lý cùng ma sát trượt, giúp bạn thấy áp lực tăng dần thể hiện qua màu sắc.

Mô hình tái hiện các hiện tượng đám đông đã được kiểm chứng thực tế. Helbing, Illés Farkas và Tamás Vicsek đã chỉ ra trên tạp chí Nature năm 2000 rằng khi mọi người cố di chuyển nhanh hơn trong hoảng loạn, họ sẽ dồn ứ tạo thành các vòm nghẽn ngang qua ngưỡng cửa khiến cả căn phòng trống chậm hơn — hiệu ứng 'nhanh hơn lại thành chậm hơn'. Họ cũng nhận thấy một cột trụ đặt hơi lệch tâm trước lối thoát có thể hấp thụ áp lực và phá vỡ các khối vòm nghẽn đó, giúp mọi người thoát ra sớm hơn, điều bạn có thể tự kiểm chứng với bố cục cột trụ.

Chọn bố cục một cửa, hai cửa, hành lang thắt nút cổ chai, cột trụ trước lối thoát hoặc sảnh có chướng ngại vật, thiết lập số lượng người, tốc độ đi bộ khi bình tĩnh và mức độ hoảng loạn, rồi quan sát đường cong sơ tán cùng đồng hồ bấm giờ. Tự do vẽ tường, cột trụ và lối thoát, thêm người vào bất kỳ vị trí nào, so sánh các lần chạy gần đây, rồi xuất ảnh PNG, video hoặc GIF.

Cách sử dụng Sơ tán đám đông

  1. Chọn bố cục. Chọn Một cửa, Hai cửa, Hành lang thắt nút cổ chai, Cột trụ trước lối thoát hoặc Sảnh có chướng ngại vật, rồi đặt số lượng người ban đầu trong phòng.
  2. Thiết lập hành vi. Panic làm tăng tốc độ mong muốn của mọi người và khiến hướng di chuyển trở nên hỗn loạn hơn. Calm walking speed thiết lập vận tốc đi bộ bình thường. Detour when stuck cho phép một người không nhích thêm được chút nào trong 2 giây tự tìm hướng đi khác. Route choice điều hướng mọi người đến Nearest exit (lối thoát gần nhất) hoặc Least crowded exit (lối thoát ít đông nhất - nơi có thời gian chờ ước tính ngắn nhất). Time speed giúp tăng tốc thời gian mô phỏng.
  3. Quan sát sơ tán. Đồng hồ bấm giờ và biểu đồ Still inside cho thấy tốc độ phòng được giải phóng; mục Các lần chạy gần đây liệt kê các phiên sơ tán đã xong để bạn so sánh các bố cục và mức độ hoảng loạn.
  4. Tìm điểm nghẽn. Color by Pressure đổi màu người sang đỏ tại nơi đám đông chen lấn xô đẩy nhau, thường là vòm nghẽn quanh cửa. Color by Speed hiển thị ai đang di chuyển.
  5. Thiết kế lại căn phòng. Dùng Wall, Pillar, Exit và Erase để vẽ sơ đồ mặt bằng (bản đồ tuyến đường cập nhật ngay khi nhả chuột), hoặc dùng People để thêm người. Show route map phủ bóng mọi vị trí theo khoảng cách đi bộ tới lối thoát gần nhất. Rerun chạy lại đúng nhóm người đó từ t = 0 trong căn phòng đã vẽ; Restart xóa nét vẽ và nạp lại bố cục; Reset đưa mọi cài đặt về mặc định.
  6. Xuất kết quả. Lưu ảnh PNG hoặc ghi lại video hay GIF quá trình sơ tán. Tùy chọn Record full run sẽ bắt đầu lại toàn bộ quá trình sơ tán từ đầu và ghi lại cho đến khi căn phòng trống hoàn toàn, tối đa 600 khung hình GIF để đảm bảo kích thước tệp đồng nhất trên mọi máy tính.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình lực xã hội là gì?

Mô hình coi mỗi người đi bộ như một hạt chịu tác động của các lực: lực kéo hướng về vận tốc mong muốn (hướng về lối thoát với tốc độ ưa thích), lực đẩy từ người khác và từ tường tăng nhanh ở cự ly gần, và khi cơ thể chạm vào nhau sẽ xuất hiện thêm lực đẩy vật lý cùng ma sát trượt. Dirk Helbing và Péter Molnár giới thiệu mô hình này vào năm 1995, sau đó Helbing, Farkas và Vicsek mở rộng sang trường hợp hoảng loạn vào năm 2000.

Vì sao nhanh hơn lại thành chậm hơn?

Tại một cánh cửa hẹp, khi mọi người đẩy mạnh hơn, họ sẽ ép chặt vào nhau thành một vòm nghẽn bắc ngang lối mở. Ma sát giữa các cơ thể giữ vòm này đứng yên cho đến khi nó sụp đổ, rồi một vài người thoát ra được và một vòm mới lại lập tức hình thành. Càng đẩy mạnh, cửa càng thường xuyên bị tắc nghẽn, dẫn đến lưu lượng thoát trung bình giảm sút. Hãy thử nghiệm cùng một căn phòng ở mức hoảng loạn thấp và cao để so sánh thời gian.

Cột trụ trước lối thoát có thực sự hữu ích không?

Trong các mô phỏng lực xã hội cũng như các thí nghiệm thực tế với người và cả động vật đi qua cổng, một chướng ngại vật đặt khéo léo phía trước lối thoát có thể giảm áp lực tại cửa và phá vỡ các vòm tắc nghẽn. Hiệu quả phụ thuộc vào kích thước, vị trí chướng ngại vật và lực đẩy của đám đông, vì vậy đây là điều rất đáng thử nghiệm — bố cục cột trụ cho phép bạn so sánh trực tiếp với trường hợp cửa trơn thông thường.

Mọi người tìm lối thoát bằng cách nào?

Căn phòng được chia thành một mạng lưới ô nhỏ, và mô phỏng sẽ tính toán khoảng cách đi bộ từ mỗi ô đến lối thoát gần nhất vòng qua các bức tường (tìm đường đi ngắn nhất). Mỗi người sẽ tự điều hướng theo hướng dốc xuống trên bản đồ khoảng cách đó, nhờ vậy họ biết đi vòng qua vật cản và chọn cánh cửa gần nhất.

Tính năng Detour when stuck hoạt động như thế nào?

Khoảng cách đi bộ tới lối thoát của mỗi người được kiểm tra lại sau mỗi nửa giây. Những ai di chuyển được dưới 25 cm trong suốt 2 giây vừa qua sẽ bị coi là đang mắc kẹt; một dòng người di chuyển chậm nhưng vẫn nhích dần thì không tính là kẹt. Trong 2 giây tiếp theo, người đó sẽ đi theo một bản đồ lộ trình mà ở đó những điểm đông đúc sẽ bị tính chi phí cao hơn, tức là chọn đường nhanh nhất thay vì đường ngắn nhất (tương tự như các mô hình người đi bộ của Roger Hughes và Tobias Kretz), đồng thời né người sang một bên. Cơ chế này phá vỡ cấu trúc vòm nghẽn mà lực ma sát thường duy trì dai dẳng, trong khi các lực tương tác giữa các cơ thể vẫn giữ nguyên, do đó cửa thoát hiểm vẫn sẽ bị nghẽn nếu mức độ hoảng loạn quá cao. Bạn có thể tắt tính năng này để quan sát mô hình lực xã hội nguyên bản.

Tính năng Least crowded exit chọn cửa thoát hiểm theo nguyên tắc nào?

Mỗi giây, mỗi người sẽ ước tính thời gian cần thiết để đi qua từng cửa thoát hiểm: bằng thời gian đi bộ tới cửa đó cộng với số người đứng phía trước đang cùng hướng về cửa, chia cho số người mà cửa đó cho thoát qua mỗi giây. Họ sẽ chọn cửa nhanh nhất và chỉ đổi hướng nếu tiết kiệm được trên 2 giây. Đây là giải thuật chọn lối thoát theo phản ứng tối ưu (best-response) được nghiên cứu bởi Harri Ehtamo và các cộng sự. Trong sơ đồ sảnh lớn, thuật toán này sẽ điều hướng bớt dòng người từ cửa hẹp sang cửa rộng, và bảng số liệu sẽ hiển thị chính xác có bao nhiêu người đã rời đi qua từng lối thoát.

Mô hình này có dùng cho an toàn công trình thực tế không?

Các mô hình thuộc nhóm này được các kỹ sư sử dụng để nghiên cứu lộ trình sơ tán, cổng sân vận động và cầu thang bộ, kết hợp cùng dữ liệu thực tế và các quy chuẩn an toàn phòng cháy chữa cháy. Công cụ này là một mô phỏng mang tính giáo dục, không thể thay thế cho các phân tích an toàn chuyên nghiệp.

Tài liệu tham khảo

  1. Helbing, D., & Molnár, P. (1995). Social force model for pedestrian dynamics. Physical Review E 51(5), 4282–4286.
  2. Helbing, D., Farkas, I., & Vicsek, T. (2000). Simulating dynamical features of escape panic. Nature 407, 487–490.
  3. Hughes, R. L. (2002). A continuum theory for the flow of pedestrians. Transportation Research Part B 36(6), 507–535.
  4. Ehtamo, H., Heliövaara, S., Korhonen, T., & Hostikka, S. (2010). Game theoretic best-response dynamics for evacuees' exit selection. Advances in Complex Systems 13(1), 113–134.
  5. Kretz, T. (2009). Pedestrian traffic: on the quickest path. Journal of Statistical Mechanics, P03012.