Hành vi kiếm ăn của ong mật
Ong thợ nhảy múa lâu hơn trước các nguồn hoa dồi dào và ong nhàn rỗi ngẫu nhiên làm theo, giúp cả đàn chọn được cánh đồng hoa tốt nhất.
- Hive
- Flower patch
- Forager, patch color
- Idle forager
- Waggle run
- Sun
Foragers fly from the hive to the flower patches and dance for the richer ones; idle foragers follow a random dance. Drag a patch to move it, tap a patch to step its sugar, or tap open ground to add a patch, up to four; Rerun starts again from step 0 with the patches as you placed them.
Trải nghiệm của bạn với Hành vi kiếm ăn của ong mật thế nào?
Giới thiệu về Hành vi kiếm ăn của ong mật
- Mô hình
- Kêu gọi bằng điệu múa giữa các nguồn mật (Camazine và Sneyd 1991)
- Đàn ong (Colony)
- 50–600 ong thợ, tối đa bốn bãi hoa
- Chỉ số lợi ích
- Độ ngọt ÷ (1 + cự ly ÷ 1.000 m), thông số mô hình
- Sàn múa
- Các lượt múa vẽ theo góc lệch với mặt trời (von Frisch 1967)
- Kết quả mặc định
- Hơn 90% ong thợ tập trung ở bãi tốt hơn sau 2.000 bước
Hành vi kiếm ăn của ong mật mô phỏng cách đàn ong tập trung nhân lực đến bãi hoa giàu thức ăn hơn mà không cần bất kỳ cá thể ong nào phải trực tiếp so sánh các bãi với nhau. Mô hình dựa trên công trình do Scott Camazine và James Sneyd công bố năm 1991, song song với các thí nghiệm về máng ăn của Thomas Seeley, Camazine và Sneyd nghiên cứu cách đàn ong lựa chọn nguồn mật. Ong thợ sau khi bay về từ bãi hoa sẽ dỡ mật, sau đó từ bỏ bãi hoa với xác suất giảm dần nếu bãi hoa càng nhiều mật, hoặc múa để kêu gọi với xác suất và số lượt Waggle run tăng dần theo chất lượng nguồn thức ăn; kế đó nó lại bay đi kiếm ăn. Các ong thợ nhàn rỗi trên sàn múa sẽ ngẫu nhiên dõi theo một lượt múa, nhờ đó bãi hoa thu hút được số lượng ong tỉ lệ thuận với các lượt múa của nó.
Chỉ số lợi ích ở đây được tính bằng độ ngọt chia cho 1 cộng với khoảng cách tính bằng kilômét; do đó bãi 2.5 mol/L cách 400 m đạt 1.79 điểm, còn bãi 1.0 mol/L ở cùng cự ly chỉ đạt 0.71 điểm. Với Dance length (Thời lượng múa) đặt là 40, bãi đầu tiên đạt 26 lượt Waggle run mỗi điệu múa còn bãi thứ hai được 4 lượt; Seeley đã đo lường vào năm 1994 về mức tăng của số lượt múa lắc bụng theo giá trị lợi ích của nguồn mật. Ở cài đặt mặc định, bãi 2.5 mol/L thu hút hơn 90% lượng ong thợ đang làm việc sau 2.000 bước. Khi bật tính năng Swap the feeders (Tráo đổi máng ăn), các bãi hoán đổi độ ngọt ở bước 3.000 và phần lớn đàn ong sẽ dời sang bãi kia chỉ trong khoảng 1.600 đến 2.300 bước.
Ô phụ thể hiện sàn múa. Mỗi ong thợ nhảy múa sẽ vẽ lượt Waggle run của mình thành một đường thẳng mang màu của bãi hoa tương ứng: hướng thẳng đứng tượng trưng cho Sun (Mặt trời), góc lệch của đường múa so với phương thẳng đứng chính là hướng của bãi hoa so với mặt trời, và đường vẽ càng dài thì bãi hoa càng xa, đúng như mô tả của Karl von Frisch. Các ong thợ nhàn rỗi (Idle forager) chờ ở đó dưới dạng các chấm xám. Biểu đồ ghi nhận số ong thợ tại mỗi bãi hoa, còn bảng thông số hiển thị số ong thợ của từng bãi, số lượt Waggle run trong 500 bước gần nhất và tỉ lệ ong thợ đang hoạt động tại bãi có lợi nhất.
Cách sử dụng Hành vi kiếm ăn của ong mật
- Chọn thiết lập sẵn. Two feeders đặt hai bãi hoa 1.0 và 2.5 mol/L cách tổ 400 m ở hai hướng đối diện. Swap the feeders giữ nguyên bố cục đó nhưng tráo đổi độ ngọt ở bước 3.000. Near and far đặt hai bãi 2.0 mol/L ở cự ly 200 m và 800 m. Mỗi thiết lập sẵn đều khởi động lượt chạy mới.
- Quan sát đàn ong lựa chọn. Các ong thợ bay giữa Hive (Tổ ong) và bãi hoa của chúng dưới dạng các chấm mang màu bãi hoa. Trên sàn múa ở góc trên bên phải, các điệu múa cho bãi nhiều mật diễn ra dài hơn và thường xuyên hơn, khiến các ong thợ nhàn rỗi (chấm xám) chủ yếu đi theo các điệu múa này.
- Thay đổi các bãi hoa. Kéo một bãi hoa để di chuyển; khoảng cách và lợi ích của nó sẽ thay đổi tương ứng. Nhấp vào bãi hoa để đổi độ ngọt từ 0.5 đến 2.5 mol/L, hoặc nhấp vào khoảng đất trống để thêm bãi hoa mới, tối đa bốn bãi.
- Điều chỉnh đàn ong. Dance length đặt số lượt Waggle run cho bãi hoa tốt nhất có thể và Giving up đặt cơ hội từ bỏ một bãi kém; ở mức Dance length bằng 0 sẽ không có ong thợ nào được tuyển mộ. Sun direction xoay mọi lượt múa trên sàn múa. Nút ? bên cạnh mỗi cài đặt sẽ giải thích chi tiết bằng các con số.
- Đọc kết quả. Bảng số liệu liệt kê độ ngọt, khoảng cách, số ong thợ và số lượt Waggle run trong 500 bước qua của từng bãi, cùng tỉ lệ ong thợ đang làm việc ở bãi có lợi nhất; biểu đồ theo dõi lượng ong thợ tại mỗi bãi.
- Chạy lại hoặc xuất dữ liệu. Rerun bắt đầu lại từ t = 0 với các bãi hoa hiện tại của bạn; Restart khôi phục các bãi ban đầu của cấu hình có sẵn; Reset khôi phục toàn bộ thiết lập về mặc định. Bạn có thể lưu ảnh PNG, chọn Record 8 seconds hoặc ghi hình 30 giây từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Ong mật chọn bông hoa nào để ghé thăm bằng cách nào?
Chúng lựa chọn theo hành vi tập thể của cả đàn mà không cần con ong nào phải so sánh giữa các bãi hoa. Mỗi ong thợ chỉ đánh giá bãi của riêng nó: múa lâu hơn cho bãi nhiều mật và mau từ bỏ bãi nghèo nàn, còn các ong thợ nhàn rỗi sẽ đi theo các điệu múa một cách ngẫu nhiên (Camazine và Sneyd 1991; Seeley, Camazine và Sneyd 1991). Trong mô phỏng này, cơ chế đó tập trung hơn 90% ong thợ đang hoạt động về bãi giàu mật hơn chỉ trong 2.000 bước.
Điệu múa lắc bụng (Waggle dance) là gì?
Đó là một đoạn múa mà ong thợ thực hiện trên bánh tổ bằng cách lắc lư thân mình để chỉ hướng cho các bạn tổ đến nguồn thức ăn: góc lệch của đường chạy so với phương thẳng đứng là phương hướng của nguồn hoa so với mặt trời, và lượt múa kéo dài càng lâu thì nguồn mật càng ở xa (von Frisch 1967). Sàn múa trong mô phỏng vẽ lại từng lượt chạy theo đúng quy tắc đó.
Vì sao ong múa nhiều hơn cho những bông hoa tốt hơn?
Vì điệu múa của ong thợ tăng cường độ theo độ màu mỡ của nguồn mật: Seeley (1994) nhận thấy số lượt Waggle run tăng theo giá trị lợi ích của nguồn thức ăn. Tại đây, ở mức Dance length 40, bãi 2.5 mol/L cách 400 m mang lại 26 lượt Waggle run mỗi điệu múa, trong khi bãi 1.0 mol/L chỉ đạt 4 lượt.
Điều gì xảy ra khi bãi hoa tốt hơn bị thay đổi?
Đàn ong sẽ chuyển hướng thích ứng. Khi bật tùy chọn Swap the feeders, hai bãi hoa sẽ hoán đổi lượng đường ở bước 3.000; ong thợ ở bãi vừa bị giảm chất lượng sẽ dần bỏ cuộc và múa ít đi, ong thợ ở bãi trở nên dồi dào sẽ múa nhiều hơn, và phần lớn đàn ong sẽ dời sang đó trong khoảng 1.600 đến 2.300 bước ở cài đặt mặc định.
Đây có phải là mô hình khoa học chính xác không?
Đây là mô hình trực quan dùng trong giảng dạy mô phỏng cơ chế của Camazine và Sneyd (1991). Các thông số đều là cài đặt mô phỏng chứ không phải số liệu đo đạc thực tế: giá trị lợi ích tính bằng độ ngọt ÷ (1 + cự ly ÷ 1.000 m), ong thợ bay 5 m mỗi bước, 8 bước cho mỗi lượt Waggle run và xác suất để ong thợ nhàn rỗi dõi theo một điệu múa.
Tài liệu tham khảo
- von Frisch, K. (1967). The Dance Language and Orientation of Bees. Belknap Press of Harvard University Press.
- Camazine, S., & Sneyd, J. (1991). A model of collective nectar source selection by honey bees: self-organization through simple rules. Journal of Theoretical Biology 149(4), 547–571.
- Seeley, T. D., Camazine, S., & Sneyd, J. (1991). Collective decision-making in honey bees: how colonies choose among nectar sources. Behavioral Ecology and Sociobiology 28, 277–290.
- Seeley, T. D. (1994). Honey bee foragers as sensory units of their colonies. Behavioral Ecology and Sociobiology 34, 51–62.
- Seeley, T. D. (1995). The Wisdom of the Hive. Harvard University Press.





